سوگ و سوگواری در پاندمی کووید 19(کرونا)

سوگ چیست؟ نشانه های سوگ، انواع سوگ: سوگ بیمارگونه، سوگ افراطی، سوگ مزمن، سوگ تاخیری، سوگ پوشیده، سوگ انتظار، مراحل سوگ: انکار و دوری گزینی، خشم، چانه زنی، افسردگی، پذیرش. تفاوت سوگ و افسردگی. علائم هشدار دهنده افسردگی در شخص سوگوار. تبعات عدم درمان سوگ، توصیه اطرافیان داغ دیده، توصیه به فرد داغ دیده

سوگ و سوگواری در پاندمی کووید 19(کرونا)

مقدمه

جدید بودن کروناویروس و سرعت بالای ابتلا به آن باعث شده است تا بیشتر مردم با ترس از مواجهه با بیماری، روزهای خود را سپری کنند؛ ترسی که در بسیاری از موارد باعث مشکلات روانی اجتماعی می‌شود. ازجمله واکنش‌های روانی متدول سوگواری غیرطبیعی برای مرگ عزیزان است. خانواده فرد متوفا که اجازه مراسم سوگواری، تخلیه هیجانات و ابراز غم و ناراحتی را نداشته‌اند و تا مدت‌ها بعد از مرگ عزیز ازدست‌رفته قرنطینه هستند و نمی‌توانند با خویشاوندان دیگر ارتباط داشته باشند. همچنین خانواده این افراد در زمانی که باید سوگواری کنند، امکان سوگواری ندارند یا ممکن است در طی دوران قرنطینگی دچار نشخوار فکری شوند. در این شرایط شاید بد نباشد که با مشاوره خانواده خود در ارتباط باشید. یکی از نقل‌قول‌های خانواده این افراد این‌گونه بود «باورم نمیشه همسرم به‌راحتی فوت شد. اون هنوز جوان بود و ارزوی های زیادی داشت. او هیچ بیماری نداشت. همسرم خیلی مهربان بود. او به بدترین شکل ممکن فوت کرد. خیلی مظلومانه فوت شد. نه مراسم عزاداری داشت نه کسی ابراز همدردی کرد. بعضی اوقات از اینکه اقوام برای تسلیت نیومدن عصبانی می‌شوم، بعدش میگم نه حق داشتن نیومدن». علاوه‌براین ممکن است این فرد با توجه به این شرایط حداقل 6 ماه بعد دچار سوگ تأخیری شود. از آنچا که امروز متاسفانه جامعه ما با این واکنش روانی مواجه است بر آن شدیم که به شکل ساده تری این واکنش روانی را توضیح دهیم و مهارت های مواجهه عملی با سوگ را توضیح دهیم.

 

سوگ چیست؟

عموما سوگ را حالت اندوه، غم و غصه خوردن به‌خاطر از دست دادن یکی از عزیزان می‌دانیم؛ حالتی عاطفی که غالبا همراه با اشک و آه است. گرچه چنین برداشتی از سوگ نادرست نیست، به‌طورکلی سوگ به‌عنوان مجموعه‌ای از احساسات، افکار و رفتارهایی تعریف می‌شود که وقتی فرد با فقدان و یا تهدید فقدان (تقریبا هر چیزی) مواجه می‌شود، در درون او ایجاد می‌گردد. سوگ هم شامل پدیده‌های درونی مانند افکار و احساسات و هم پدیده‌های بیرونی یا همان رفتارهای مربوط به سوگواری است. همچون گریه کردن و سیاه پوشیدن را در بر می‌گیرد. فرد سوگوار گاهی درون‌ریزی کرده و از درون دچار اندوه می‌شود، برخی نیز برون‌ریزی می‌کنند و ممکن است با رفتارهایی همچون پرخاش‌گری به سوگ و داغ‌دیدگی واکنش نشان دهند. در DSM-5 (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، ویرایش پنجم) داغ‌دیدگی یک اختلال روانی محسوب نمی‌شود، بلکه در دسته اختلالات اضافی که ممکن است کانون توجه بالینی باشند، منظور شده است.

 

نشانه های سوگ

  1. علائم عاطفی همچون غم، خشم، اضطراب ، احساس گناه، خستگی و پریشانی
  2. علائم جسمانی همچون خالی بودن معده ، احساس فشار در قفسه سینه و تنگی نفس
  3. علائم شناختی  همچون ناباوری، توهم و احساس حضور متوفی
  4. علائم رفتاری همچون اختلال در خواب، بی قراری، حواس پرتی، آه کشیدن، حفظ اشیای متوفی

 

  • Generic placeholder image
    دکتر محمد باقر حبی

    بهترین روانشناس بالینی، عضو هیئت علمی دانشگاه، عضو انجمن صرع ایران، مدیرعامل انجمن اختلالات یادگیری ایران،  معاون سازمان روانشناسی،  مدیر و موسس مرکز مشاوره موفقیت.

    جناب آقای دکتر حبی از اساتید بنام دانشگاه های تهران هستند که با بیش از ۳۵ سال سابقه از بهترین روانشناس های کشور هستند.

    توجه: برای رزرو نوبت مشاوره می توانید با شماره های ۰۲۱۲۲۲۶۱۰۷۷  و ۰۲۱۲۲۹۲۶۴۶۸   تماس بگیرید. در ساعات غیر اداری می توانید با شماره ۰۹۱۹۶۷۸۰۰۹۰ تماس بگیرید.

 

 انواع سوگ

1- سوگ بیمارگونه [1]  

2- سوگ افراطی[2]

3- سوگ مزمن[3]

4- سوگ تأخیری[4]

5- سوگ پوشیده[5]

6- سوگ انتظار[6]

 

انواع فقدان

ازدست دادن فرد مورد علاقه، از دست دادن محل سکونت، از دست دادن جامعه و یا کشور، از دست دادن شغل، از دست دادن سلامتی، از دست دادن عملکرد اجتماعی

 

سوگ بیمارگونه

این حالت در فرد بیش از 6 ماه پس از فقدان عزیزش همچنان وجود دارد. علی رغم آگاهی کامل بازمانده میل به انکار فقدان وجود دارد و فرد دائم منتظر بازگشت متوفاست و در عین حال از وقوع چنین شرایطی ناامید است.

وجود افکار دوسوگرایانه[7] (. این افراد وقتی درباره متوفا صحبت می کنند از زمان حال صحبت می کنند « پدرم همیشه صبح زود بیدار می شود »  

 

سوگ افراطی

این فرد به احساس های خورد کننده گرفتار می شود و رفتارهای ناسازگارانه دارد. بروز غمگینی و افسردگی شدید، اضطراب، واهمه، وحشت زدگی[8]   ترس مرضی[9] حاکی از سوگ افراطی است.

 

سوگ مزمن

واکنشی سوگی که بیش از حد معمول طول می کشد و هرگز به نتیجه رضایت بخشی نمی رسد. این واکنش خودبخود پایان نمی یابد. و نیاز به مداخلات درمانی دارد .

 

سوگ تاخیری

در این شرایط فرد ممکن است در زمان واقعه و فقدان، واکنشی عاطفی کمتر از حد معمول از خودنشان دهد اما درجه شدید واکنش درآینده خودش را نشان دهد

 

سوگ پوشیده

درسوگ پوشیده افراد نشانه ها و رفتارهایی را تجربه می کنند که مشکلاتی برای آنها ایجاد می کند، اما برایشان مشخص نیست که این واکنش ها با موضوع فقدان ارتباط دارد. اگر فردی احساسات خویش را بروز ندهد سوگ ابراز نشود ممکن است به شکل دیگری بروز نماید. یکی از عوارض سوگ پوشیده بیماری تقلیدی است یعنی بروز علائم بیماری متوفا در بازمانده. به طور کلی سوگ پوشیده به صورت نشانه های جسمی یا رفتار های غیر عادی و ناسازگاری بروز می نماید.

 

سوگ انتظار

واکنشی است که پیش از مرگ متوفا ظاهر می شود و این واکنش قبل از فقدان غیر قابل اجتناب است که معمولاً با وقوع فقدان خاتمه می یابد .

 

مراحل سوگ

دکتر الیزابت کوبلر در 1969 برای دوران سوگ مراحلی را عنوان کرد. این تقسیم بندی بر مبنای تجارب وی با مریض های سرطانی بوده که به نظر بسیاری از روانشناسان در خصوص افراد سوگوار نیز مصداق دارد. این مراحل عبارتند از :

  1. انکار و دوری گزینی
  2. خشم
  3. چانه زنی
  4. افسردگی
  5. پذیرش

 

انکار و دوری گزینی

فرد در ابتدا ممکن است وقوع چنین فاجعه ای را انکار کند. این مرحله ممکن است بسیار کوتاه یا طولانی باشد.در این مرحله ،فرد اغلب گوشه گیر گشته و خود را از روابط اجتماعی کنار می کشد. (مثلا وقتی به شخص خبر میرسد که یکی از اعضای فامیل فوت کرده،برایش بسیار مشکل است که این موضوع را باور کند)

 

خشم

در این مرحله فرد مصیبت دیده نسبت به خود، فرد از دست رفته، یا همه ی جهان احساس خشم و عصبانیت می کند(چرا همچو کاری شد؟چرا من باید عضو خانواده خود را از دست بدهم؟چرا خدا جگر گوشه ام را از من گرفت؟)

 

چانه زنی

چانه زنی و میل به دیدار یا جستجوی فرد از دست رفته، از دیدگاه جان بالبی این مرحله با اشتغال ذهنی درباره فرد از دست رفته و جستجو و یادآوری خاطرات وی همراه است. (اگر پدر/ برادرم/ زنم/دوستم زنده بماند، از اوبهتر نگهداری میکنم ، دوست بهتری میشوم، از او معذرت خواهی میکنم. خدایا یک شانس دیگر برایم بده!)

 

افسردگی

در این مرحله اندوه و مصیبت ممکن است به صورت احساس افسردگی ، بی تفاوتی ، و بی حسی (کرختی) در فرد ظاهر شود. (زندگی بی حاصل است. کاش زنده نبودم و این روز را نمی دیدم.) و این گفته‌ها که «این اتفاق همه چیز رو با خودش برده، هیچی نمونده، همه چیز خراب شده» حاکی از چنین احساسی است.

 

پذیرش

زمانی است که از ماتم، خشم و اندوه فرد بتدریج کاسته می شود و او شروع به پذیرش واقعیت موجود می کند.(همه ی ما می میریم.مرگ جزیی از زندگی ماست. عزیز ما از دست رفت، ولی امیدوارم در دنیای دیگر آرام باشد.) در صورت حل سوگ و گذشتن از این مراحل فرد قادر خواهد بود که به جامعه بازگشته و زندگی عادی خود را از سر بگیرد. نکته مهمی‌که باید مورد توجه قرار بگیرد این است که بدانیم موارد فوق از همدیگر کاملا جدا نیستند و گاهی شاهد بروز چندین مورد از آنها با همدیگر هستیم. این وضعیت ممکن است حدود 4 تا 6 هفته طول بکشد. البته این به شرایط بیرونی افراد نیز بستگی دارد؛ یعنی اگر فرد مورد حمایت روانی قرار بگیرد سازگاری زودتر ایجاد می‌شود و هر چقدر تنها بماند و به حال خود رها شود، سازگاری دیرتر اتفاق می‌افتد. پس از طی شدن این مراحل بسیاری از این افراد به فعالیت‌های عادی و کارهای روزانه خود بازخواهند گشت، مگر این‌که فرد از قبل دارای اختلالات و ضعف‌های شخصیتی، احساسی و هیجانی پایینی برخوردار باشد که چنین افرادی بشدت آسیب پذیرند.

 

تفاوت سوگ و افسردگی

فردی که در سوگ به سر می برد، ممکن است بسیاری از نشانه های افسردگی را نشان دهد، حال آنکه سوگ برخلاف افسردگی به عنوان یکی از اختلالات روانی دسته بندی نمی شود. سوگ پاسخ طبیعی و سالم به یک مصیبت است و نه یک مریضی. سوگ گرچه دردناک است ولی هدف تطابقی دارد. انجمن روانپزشکان آمریکا به عنوان یک قاعده کلی اظهار می کند که فرد سوگوار در حالت عادی نیازی به مصرف داروهای ضد افسردگی ندارد. گرچه دارو ممکن است برخی علایم سوگ را موقتا تخفیف دهد ولی از آنجا که فرد را در مقابل درد کرخت(بی حسی) می کند مانع از آن می شود که او با احساسات و افکار خود رو به رو شود و فرآیند درمان را به تاخیر می اندازد. وقتی سوگ برای مدتی طولانی به صورت مخرب و ناتوان کننده ادامه یابد. (به خصوص در افرادی که سابقه افسردگی داشته و فاقد حمایت های اجتماعی مطلوب باشند) ممکن است خطر بیماری افسردگی را تشدیدکند که در این صورت دریافت کمک های تخصصی ضروری است

 

علائم هشدار دهنده افسردگی در شخص سوگوار

- افکارخودکشی

- احساس عمیق گناه یا بی ارزش بودن

- کندی کلام و حرکات جسمی

- اختلال در عملکرد فرد در خانه، مکتب، یا محل کار و بی توجهی به نظافت شخصی

- بی علاقگی نسبت به فعالیت های که قبلا برای فرد لذتبخش بودن

- کاهش یا افزایش ورزن به طور چشمگیر و به هم ریختن الگوی خواب

- روی آوردن به مواد مخدر و الکل

- درد یا احساس گرفتگی (ضیقی) در سینه

- توهم در خصوص متوفا(مثلا متوفی را در بیداری می بیند، یا صدایش را می شنود)

 

پیشنهاد میکنیم این مطلب را هم بخوانید:

 

مشاوره فردی

 

تبعات عدم درمان سوگ

اگر سوگ که ناشی از فقدان عزیزان است، بصورت حل نشده باقی بماند تسکین و بهبود شرایط فرد داغدیده با تاخیر روبرو خواهد شد و حتی ممکن است که درمان آن هرگز صورت نپذیرد، همچنین ممکن است فرد به مرور دچار اختلالاتی از جمله: توهم، اختلال خواب، هذیان و فراموشی، اختلال اشتها، افسردگی، اضطراب، احساس گناه، گوشه گیری اجتماعی و همچنین انواع گوناگون بیماری های جسمی گردد. از میان تمام روش های مختلفی که جهت درمان سوگ وجود دارد، درمان گروهی برای این عارضه مناسبترین روش است چرا که فرد در گروه راحت تر به تخلیه خشم، هیجانات و سایر احساساتش می پردازد و اعضای گروه در روند بهبود شرایط روحی و انطباق با شرایط کنونی یکدیگر موثرتر خواهند بود.

 

اگر فگر میکنید که در غم از دست دادن عزیزی هستید و درد می کشید شاید بهتر باشد برای گرفتن نوبت مشاوره با بهترین مشاور و روانشناس خوب تهران، همین حالا اقدام کنید.

 

  • Generic placeholder image
    دکتر محمد باقر حبی

    بهترین روانشناس بالینی، عضو هیئت علمی دانشگاه، عضو انجمن صرع ایران، مدیرعامل انجمن اختلالات یادگیری ایران،  معاون سازمان روانشناسی،  مدیر و موسس مرکز مشاوره موفقیت.

    جناب آقای دکتر حبی از اساتید بنام دانشگاه های تهران هستند که با بیش از ۳۵ سال سابقه از بهترین روانشناس های کشور هستند.

    توجه: برای رزرو نوبت مشاوره می توانید با شماره های ۰۲۱۲۲۲۶۱۰۷۷  و ۰۲۱۲۲۹۲۶۴۶۸   تماس بگیرید. در ساعات غیر اداری می توانید با شماره ۰۹۱۹۶۷۸۰۰۹۰ تماس بگیرید.

 

توصیه هایی که به  اطرافیان داغ دیده می کنیم :

بدیهی است کسانی که عزیزی را از دست داده‌اند، از شرایط عادی و منطقی روحی روانی برخوردار نیستند و نزدیکان و اطرافیان آنان باید با رفتار و واکنش صحیح به سازگاری و حل مشکل آنها کمک کنند به یاد داشته باشید بهبود اثرات عاطفی حادثه، نیاز به زمان زیادی دارد. انتظار نداشته باشید که سریعا به وضعیت سابق برگردید.گاهی نداشتن اطلاع کافی و استفاده از شیوه‌های غلط و غیرعلمی ‌از سوی اطرافیان فرد مصیبت دیده، وضع را از چیزی که هست بدتر می‌کند و فرآیند عبور از مرحله سوگ را به تاخیر می‌اندازد لذا نزدیکان این افراد باید به نکات زیر توجه داشته باشند و به آن عمل کنند.

  • به افراد اجازه بدهید در صورت امکان جنازه عزیزانشان را ببینند.
  • فرصت سوگواری و گریه و زاری را برای داغداران فراهم کنید
  • سعی کنید افراد مصیبت دیده را دور هم جمع کنید تا با هم عزاداری کنند.
  • به فرد اجازه و فرصت صحبت کردن بدهید ولی در صورت تمایل نداشتن وی را مستقیما وادار به صحبت نکنید
  • از سکوت نهراسید، اما بتدریج و آرام سعی کنید به بهانه‌های مختلف به افراد ساکت نزدیک شوید ابراز حمایت و کمک کنید یا از آنها در کارها کمک بخواهید.
  • بازماندگان (بویژه در حوادث) بیشتر نیاز دارند داستان فاجعه را بارها و بارها بازگو کنند. شما می‌توانید با سوالات بجا و مناسب و با استفاده از روش‌های مناسب گوش دادن مثل توجه کردن، نگاه کردن و تکرار جملات، این فرآیند و تخلیه هیجانی آنها را ادامه دهید.
  • از دادن قول و وعده‌های بیجا بشدت پرهیز کنید. بهترین جمله می‌تواند این باشد ”درست است که اوضاع مثل سابق نخواهد شد، ولی مثل الان هم نمی‌ماند“
  • داغدیدگان ممکن است احساسات و واکنش‌های مختلف و گاه عجیبی نشان دهند. تمام این احساسات و واکنش‌ها را بپذیرید و عکس‌العمل منفی نشان ندهید.
  • سعی کنید از وابسته شدن فرد به خودتان جلوگیری کنید.
  • شرکت در مراسم مذهبی و دعا در حفظ سلامت روانی حادثه دیدگان نقش بسزایی دارد
  • افراد خانواده و بخصوص کودکان را تا حد امکان از همدیگر جدا نکنید.

 

توصیه هایی که به فرد داغ دیده می کنیم :

مرگ و از دست دادن عزیزان برای همه ما رخ می‌دهد و عبور از این شرایط سخت به آگاهی و مهارت‌هایی نیازمند است ممکن است هفته‌ها و ماه‌های بعد از مصیبت با مواردی از قبیل غمگینی، افسردگی، درماندگی و ناتوانی، علاقه نداشتن به کارهای سابق، بی تفاوتی و بی‌حوصلگی روبه‌رو شوید.

 

توصیه‌های زیر می‌تواند در این مراحل سخت به شما کمک کند.

  • به خود حق بدهید که احساس عصبانیت، غمگینی، ناراحتی و بسیاری از احساسات ناراحت‌کننده دیگر دارید.
  • درخصوص احساسات خود با دیگران صحبت کنید و نگرانی خود را ابراز و هر وقت خواستید گریه کنید.
  • مراقب وضعیت جسمی‌ خود باشید. وقتی فرصت پیدا کردید استراحت کنید و چیزی بخورید.
  • زمانی را برای کارهای شخصی مانند رسیدگی به بهداشت و مراقبت شخصی خود اختصاص دهید.
  •  به خود سخت نگیرید و به دلیل عصبی و پرخاشگر‌‌بودن خود را سرزنش نکنید.
  • ارتباط خود را با اطرافیان حفظ کنید و با بستگان و کسانی که همدرد شما هستند، در تماس باشید.
  • احساسات و عواطف خود را از هر طریقی که می‌توانید ابراز کنید و اگر دوست دارید و می‌توانید بنویسید، نقاشی کنید، گریه کنید، دعا کنید، قران بخوانید، عصبانی شوید، داد بزنید و غم سنگین خود را بیرون بریزید.

 

مشاوره آنلاین

مشاوره تلفنی


 

نویسنده : دکتر محمد باقر حبی

روان شناس بالینی و عضو هیت علمی دانشگاه

 

 روانشناس خوب تهران - بهترین روانشناس - بهترین مشاوره خانواده- کلینیک روانشناسی موفقیت

 

[1]( Pathologic)

[2]( Exaggerated grief )

[3]( Chronic grief )

[4]( Delayed grief )

[5]( Masked grief )

[6]Anticipatory)

[7]Ambivalance)

[8]( Panic)

[9]( Phobia )

 

نظرتان را درباره این مطلب بنویسید !

ارسال دیدگاه
ارسال نظر
captcha
پربیننده ترین مطالب
بهترین مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی کدام است؟

بهترین مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی کدام است؟

چرا مرکز مشاوره و کلینیک روانشناسی موفقیت؟ بهترین مرکز مشاور...
حل تعارض های زناشویی با روش گلاسر

حل تعارض های زناشویی با روش گلاسر

اگر به دنبال مشاوره رایگان جهت بهبود روابط زناشویی خود هستید...
8 راهکار طلایی برای تقویت سیستم ایمنی بدن و مقابله با ویروس کرونا

8 راهکار طلایی برای تقویت سیستم ایمنی بدن و مقابله با ویروس کرونا

به بدن و احساسات تان بیشتر توجه کنید. استرس تان را کاهش دهید...
خیانت (بخش اول)

خیانت (بخش اول)

خیانت چیست؟ راهکارهای بازسازی رابطه بعد از خیانت، گام اول: ...